Հայաստանը գտնվում է անսպասելի եւ ծանր տնտեսական փորձության շեմին։ Ռուսաստանը, որը մինչեւ օրս մեր կոնյակի եւ գյուղատնտեսական արտադրանքի հիմնական շուկան էր, հանկարծակիորեն որոշել է ժամանակավորապես կասեցնել դրանց ներկրումը։ Այս քայլը, որը պաշտոնապես բացատրվում է որակի եւ պահանջների համապատասխանության խնդիրներով, փաստացիորեն քաղաքական բնույթ է կրում։
Իսկ Հայաստանի կառավարության պատասխանը, որը հնչեցվել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից, զարմանալիորեն պարզ է․ «Մենք կհարստանանք»։ Սակայն, ինչպես եւ միշտ, մանրամասները թողնվում են «սուրճի հոտի» տակ։
Եթե հույսը դրվում է «Թրիփփ» անվանված «Զանգեզուրի միջանցքի» վրա, որը պետք է դառնա ապրանքների եւ մարդկանց հոսքի նոր մայրուղի, ապա պետք է նկատել մի քանի կարեւոր պայմաններ։ Նախ, այդ միջանցքի ենթակառուցվածքային ապահովումը, որը ներառում է ճանապարհների, կամուրջների եւ մաքսային կետերի կառուցումը, պահանջում է միլիարդավոր ներդրումներ եւ տարիներ։ Երկրորդ, անհնար է կանխատեսել, թե որքան եկամուտ կստանա Հայաստանը՝ ադրբեջանցիներին հատկացված անխոչընդոտ ճանապարհից։ Որպեսզի այդ եկամուտները լուրջ գումար կազմեն, նախ պետք է վերադառնան կատարված ծախսերը, իսկ հետո՝ 26 տոկոսը, որը նախատեսվում է Հայաստանի բաժինը, պետք է գերազանցի այդ ծախսերը։ Երրորդ, այդ եկամուտները կգնան պետբյուջե, ոչ թե գյուղացիների, փոքր եւ միջին ձեռնարկատերերի կամ բեռնափոխադրողների գրպանը, որոնք, հավանաբար, կսնանկանան՝ Լարս հասցրած, այնտեղ մնացած եւ հետ վերադարձած գյուղմթերքի կորստի (փչանալու) արդյունքում։
Անցնենք հայկական կոնյակին։ 2024 թվականին, որը համարվում է ռեկորդային տարի, մեր կոնյակի արտահանման ծավալը կազմել է շուրջ 31.5 միլիոն լիտր, որը դրամական արտահայտությամբ հասնում է մոտ 258 միլիոն դոլարի։ Այս գումարը կազմում է ռուսական շուկայի մոտ կեսը եւ մեր ընդհանուր արտահանման ծավալի 83%-ը։ Իսկ մնացած 17%-ը բաժին է ընկնում մնացած աշխարհի շուկաներին։
Այսպիսով, Ռուսաստանի կողմից կոնյակի եւ գյուղմթերքի ներկրման կասեցումը հայկական տնտեսության համար ոչ թե մեղսագործություն է, այլ իսկապես ծանր հարված։
Իսկ ինչ է առաջարկվում փոխարենը։ Ընդամենը վիզայի ազատականացման խոստումներ եւ Նիկոլ Փաշինյանի ասած «մաքսային արտոնություններ»։ Վերջինը, որը հաճախ հնչում է նախընտրական քարոզչության ժամանակ, հաճախ չի ունենում իրականացման հետ կապ։ Եվ նույնիսկ եթե դա տեղի ունենա, հայաստանյան արտադրողները պետք է համապատասխանեն ԵՄ-ի խիստ չափանիշներին, ինչը բարդ եւ ժամանակատար գործընթաց է։
Այս ամենի ֆոնին հիշվում է Տիգրան Սարգսյանի անունը, որը 2010-ական թվականներին սկսել էր աշխատել ԵՄ-ի հետ մաքսային համաձայնագրի վրա, սակայն այդ գործընթացը մնաց կիսատ՝ իշխանությունների կողմից Ռուսաստանի հետ մաքսային միության անդամ դառնալու որոշման պատճառով։
Այսպիսով, հայկական գյուղատնտեսությունը, վերամշակող արդյունաբերությունը եւ բեռնափոխադրող կազմակերպությունները, որոնք կախված են Ռուսաստանից, կրում են «Էշ, մի՛ սատկի, գարուն կգա, յոնջա կուտես» մտաբանության ճակատագիրը։ Դրանից խուսափելու միակ ճանապարհը՝ հունիսի 7-ին ընտրատեղամասերում «ՈՉ» ասել Նիկոլ Փաշինյանին եւ նրա կուսակցությանը՝ քվեարկելով այլ քաղաքական ուժերի համար։
